Na warsztat do Żyrardowa przyjechało 25 osób z całej Polski – sołtysek, sołtysów oraz aktywnych osób z obszarów wiejskich. Pierwszego popołudnia rozmawialiśmy o przyrodzie w naszych okolicach oraz zastanawialiśmy się jak wyglądał teren dzisiejszej Polski tysiące lat temu.

Polska umiejscowiona jest w biomie lasów strefy umiarkowanej, nazwanych też lasami zrzucającymi liście na zimę lub lasami nemoralnymi.  (Od obserwacji przyrody do jej ochrony. Plan działania, strona 11). W lasach dominowały drzewa liściaste, a w borach, zajmujących mniejszą powierzchnię – drzewa iglaste. Po rozległych puszczach, mokradłach zostały dziś tylko skrawki. Wspólnie zastanawialiśmy się jakie działania społeczne możemy podjąć na rzecz ich ocalenia.

Podczas warsztatu poznawaliśmy m.in. jakie warunki są optymalne dla wzrostu różnych gatunków drzew.

Mimo że obszar Polski, poza wysokimi obszarami górskimi, w większości porastały pierwotne lasy, współcześnie między poszczególnymi regionami zobaczyć można zróżnicowanie na poziomie ukształtowania terenu – równinne, pofalowane, wyżynne. Towarzyszy im mozaika ekosystemów. Należą do nich lasy i bory, mokradła, torfowiska, rzeki, jeziora, łąki i murawy, pola uprawne i ogrody. Ekosystemy te opisane zostały w publikacji „Od obserwacji przyrody do jej ochrony. Plan działania” (strona 11).

Pierwszego dnia warsztatu zaczęliśmy w podgrupach opracowywać plany projektów społecznych wokół przyrody. Za najlepszą metodę poznawania przyrody uznaliśmy spacery z przyrodnikami, pasjonatami.

Drugiego dnia warsztatu wyruszyliśmy w teren. Po Żyrardowem przyglądaliśmy się z bliska murawom napiaskowym.

Wypełnianie karty obserwacji siedliska przyrodniczego i karty zagrożeń siedliska.

Kocanki piaskowe – jeden z charakterystycznych gatunków muraw napiaskowych. Kocanki są rośliną żywicielską dla motyla – rusałki osetnika.

Czerwiec trwały.

Maruna bezwonna.

Dr Natalia Jędrzejczak prezentuje gatunki inwazyjne, które należy zwalczać. Powyżej – kolczurka klapowana. Poniżej – klon jesionolistny. O roślinach inwazyjnych rozmawialiśmy z Maciejem Jędrzejczakiem na łamach Witryny Wiejskiej: „Nasze, rodzime”

Olsza czarna – jeden z gatunków charakterystycznych dla łęgów i olsów.

Przytulia biała.

Trzeci dzień to prezentowanie swoich pomysłów na projekty w swoich społecznościach.

Kilka opinii uczestników po warsztacie w Żyrardowie

„Przyjechaliśmy z ciekawości, zaintrygował nas temat warsztatu. Wyjeżdżamy z dużo większą świadomością tego, jakie ekosystemy nas otaczają i jak wiele cennych gatunków mamy tuż obok siebie. Teraz chcemy lepiej poznać przyrodę naszej okolicy i wykorzystać tę wiedzę do planowania lokalnych działań. To pokazuje, że nawet niewielkie miejscowości mają ogromny potencjał do realizowania projektów związanych z ochroną przyrody.”

„Przyjechaliśmy, bo chcemy zaangażować mieszkańców w działania na rzecz przyrody. Dużą wartością było dla nas spotkanie osób z całej Polski i możliwość wymiany doświadczeń. Okazało się, że niezależnie od regionu mierzymy się z bardzo podobnymi wyzwaniami. Ogromnym atutem warsztatu była też wiedza prowadzących – przekazana w przystępny sposób, który zachęca do uważniejszego obserwowania przyrody i działania.”

„Wyjeżdżamy z solidną porcją wiedzy przyrodniczej oraz konkretnymi pomysłami, jak rozmawiać z mieszkańcami o ochronie cennych siedlisk i krajobrazu. Warsztat pokazał nam, że skuteczna ochrona przyrody wymaga nie tylko wiedzy, ale również dobrego dialogu z lokalną społecznością.”

„Warsztat zwrócił naszą uwagę na kwestie, o których wcześniej rzadko się mówiło, na przykład na wpływ niektórych inwestycji czy rewitalizacji zbiorników wodnych na lokalną przyrodę. Zrozumieliśmy, jak ważne jest korzystanie z wiedzy specjalistów i uwzględnianie potrzeb przyrody już na etapie planowania działań.”

„Nam, jako przyrodnikom, zależy by projekty na rzecz środowiska miały mocne podstawy merytoryczne i były zgodne z najnowszą wiedzą naukową. Z drugiej strony wiemy, że kwestia ochrony przyrody w Polsce to sprawa społeczna, a za zmianami społecznymi stoją takie osoby jak uczestnicy tego warsztatu. W Łowiczu połączyliśmy te dwie kwestie – naukową, biologiczną oraz społeczną. Kiedy za działaniami stoi wiedza oraz umiejętności społeczne, to możemy mieć pewność, że to będzie dobry, solidny projekt, z korzyścią dla ludzi i przyrody” – powiedział Maciej Jędrzejczak kończąc warsztat.

***

Zapraszamy do pobrania poradnika autorstwa trenerów – dr Natalii Jędrzejczak i Macieja Jędrzejczaka. Poradnik pomoże Wam zaplanować i zrealizować społeczne działania służące ochronie środowiska przyrodniczego.

Kolejny warsztat „Chwalmy łąki umajone” odbędzie się wiosną 2027 roku.

***

Tekst i fotografie: Magdalena Gromek-Kowalczyk, Fundacja Wspomagania Wsi.

Projekt „Aktywni w sołectwach” korzysta z dotacji w wysokości 1 215 927 € od Islandii, Liechtensteinu i Norwegii w ramach Funduszu Społeczeństwa Obywatelskiego EOG finansowanego ze środków Funduszy EOG i Funduszy Norweskich. Celem projektu jest wzmocnienie społeczeństwa obywatelskiego oraz zwiększenie udziału obywateli w życiu publicznym na obszarach wiejskich w Polsce poprzez rozwijanie kompetencji, odporności i współpracy sołtysów oraz wiejskich organizacji społecznych. Projekt będzie trwał od maja 2026 do maja 2031 roku.