Na Witrynie Wiejskiej relacjonujemy spotkania organizowane przez Fundację Wspomagania Wsi od ponad dwudziestu lat. Zaczęło się w Marózie na Warmii – wtedy jeszcze nikt nie wiedział, że to będzie tradycja, która przetrwa dekady i zbierze setki ludzi z całej Polski. Potem były Jabłonki i Mikorzyn. W tym roku Fundacja Wspomagania Wsi zaprosiła sołtysów i sołtyski, członkinie kół gospodyń wiejskich, druhów z OSP, animatorów i liderów wiejskich organizacji społecznych do Cedzyny w województwie świętokrzyskim. Przyjechało ponad dwieście osób.
Spotkanie poświęcone jest budowaniu odporności społecznej, współpracy lokalnej, ochronie przyrody oraz wzmacnianiu społeczeństwa obywatelskiego na obszarach wiejskich.
Przestrzeń, nie instrukcja
Fundacja Wspomagania Wsi nie przyjeżdża na te spotkania z gotowymi odpowiedziami. Jej rola polega przede wszystkim na stworzeniu przestrzeni. Miejsca, gdzie sołtys z Podlasia może porozmawiać z liderką z Małopolski, gdzie animatorka z Mazowsza odkrywa, że jej problem jest dokładnie tym samym problemem, z którym od lat zmaga się ktoś z Warmii. Przestrzeni, w której ludzie mogą się spotkać, posłuchać siebie nawzajem i wrócić do domu z czymś, czego nie dałoby się zaplanować w żadnym harmonogramie.
To jest serce tych spotkań. Program – choć przemyślany i wartościowy – jest tylko ramą.
Fundacja Wspomagania Wsi przez te wszystkie lata sama bardzo wiele się nauczyła od uczestników. Każdy przyjazd do Maróza, do Jabłonek, do Mikorzyna, a teraz do Cedzyny – to dla Fundacji lekcja. Lekcja tego, czego wieś naprawdę potrzebuje, co działa, co jest pustą teorią, a co zmienia życie konkretnej wspólnoty. Wiedza, którą dziś dysponuje o polskiej wsi, pochodzi w ogromnej mierze właśnie stamtąd – z rozmów na korytarzu, z pytań zadawanych po panelach, z historii opowiadanych przy kolacji.
Projekt, który daje ramy
Tegoroczne Spotkanie odbywa się w ramach projektu „Aktywni w sołectwach”, realizowanego dzięki dotacji od Islandii, Liechtensteinu i Norwegii w ramach Funduszu Społeczeństwa Obywatelskiego EOG finansowanego ze środków Funduszy EOG i Funduszy Norweskich. Cel projektu to wzmocnienie społeczeństwa obywatelskiego i zwiększenie udziału obywateli w życiu publicznym na obszarach wiejskich – przez rozwijanie kompetencji, odporności i współpracy sołtysów oraz wiejskich organizacji społecznych. Projekt potrwa od maja 2026 do maja 2031 roku.
Piątek: otwarcie
Sesja otwierająca zaczęła się w auli hotelu, gdzie odbywa się spotkanie. Piotr Szczepański z FWW przywitał uczestników i jak zawsze zrobił to tak, jakby mówił do starych znajomych. Bo w dużej mierze tak właśnie było: wiele twarzy na tej sali znamy z poprzednich edycji.
– Widzę masę znajomych twarzy i kiedy patrzę, kto przyjechał i skąd przyjechał, myślę sobie: jakie wspaniałe spotkanie nas czeka. Bardzo wam dziękuję, że zdecydowaliście się przyjechać i wziąć udział w tym wydarzeniu – mówił.
Jak zaznaczył, konferencja nie jest wyłącznie inicjatywą Fundacji, ale wspólną przestrzenią tworzoną przez wszystkich uczestników.
– To spotkanie jest nasze wspólne. Nie jest tak, że Fundacja coś organizuje dla was. My robimy je razem. Spotykamy się po to, żeby wymieniać informacje, uczyć się nowych rzeczy, lepiej rozwijać swoje społeczności i wrócić do siebie z nowymi pomysłami. A jeśli nasze społeczności będą się lepiej rozwijały, będzie się w nich lepiej żyło, to wtedy bezpieczniejsza będzie także nasza wspólna republika – Polska – podkreślił Piotr Szczepański.
Spotkanie finansowane z Funduszu Społeczeństwa Obywatelskiego EOG
Organizatorzy przypomnieli, że wydarzenie realizowane jest dzięki środkom Funduszu Społeczeństwa Obywatelskiego EOG, potocznie nazywanego funduszami norweskimi.
Aleksandra Waćko, Radca ds. Funduszy Norweskich z Ambasady Królestwa Norwegii, mówiła o partnerstwie, które umożliwiło realizację projektu, przekazała uczestnikom pozdrowienia od ambasadora Norwegii i podkreślała znaczenie wspierania społeczeństwa obywatelskiego.
– Fundusz Społeczeństwa Obywatelskiego EOG jest jednym z najważniejszych instrumentów wspierania demokracji i aktywności obywatelskiej. Polska jest największym beneficjentem funduszy norweskich, a dla nas niezwykle ważne jest wzmacnianie organizacji społecznych, lokalnych liderów i liderek oraz budowanie trwałych relacji współpracy i zaufania społecznego – mówiła.
Jak zaznaczyła, szczególnie istotne jest wspieranie społeczności wiejskich.
– Małe społeczności są niezwykle ważną częścią życia społecznego w Polsce. To miejsca ogromnego potencjału zaangażowania i lokalnej solidarności – podkreślała.
Podziękowała także Fundacji Wspomagania Wsi za wieloletnią działalność na rzecz rozwoju terenów wiejskich.
– Cieszymy się, że Fundacja będzie wdrażać Fundusz Społeczeństwa Obywatelskiego w Polsce. Wasze doświadczenie i znajomość środowisk lokalnych naprawdę przekładają się na skuteczne wsparcie organizacji społecznych – zaznaczyła.
Jak będzie działał Fundusz Społeczeństwa Obywatelskiego?
Kolejną część otwarcia poświęcono przedstawieniu zasad funkcjonowania Funduszu Społeczeństwa Obywatelskiego EOG w Polsce.
Justyna Duriasz-Bułhak i Klara Malecka z FWW przedstawiły założenia Programu „Aktywni w sołectwach” podkreślając, że około 10 proc. wszystkich środków EOG i funduszy norweskich przeznaczono na rozwój społeczeństwa obywatelskiego.
– Fundusz jest zarządzany przez konsorcjum pięciu organizacji wyłonionych w otwartym konkursie. Liderem jest Fundacja Batorego, a partnerami są Fundacja Edukacja dla Demokracji, Fundacja Stocznia, Fundacja Wspomagania Wsi oraz partner norweski zrzeszający setki organizacji obywatelskich.
– Projekt powstał właśnie dla takich osób jak wy – sołtysów, sołtysek, liderów i liderek wiejskich, członków organizacji społecznych. Ma pomagać wam poznawać się, budować relacje, współpracować, wymieniać doświadczenia i zdobywać nową wiedzę – podkreślały przedstawicielki Fundacji.
– Fundusz ma służyć budowaniu odporności społecznej, wzmacnianiu organizacji lokalnych i rozwijaniu współpracy międzynarodowej. Będą ogłaszane konkursy grantowe skierowane do organizacji z obszarów wiejskich i małych miast – mówiła Justyna Duriasz-Bułhak.
– Pierwszy konkurs planujemy ogłosić w przyszłym roku. Będą to działania skierowane do organizacji z terenów wiejskich i małych miejscowości – mówiła Klara Malecka.
Przypomniała także, że organizacje z terenów wiejskich będą mogły ubiegać się również o większe granty realizowane przez pozostałych partnerów konsorcjum.
Oficjalne otwarcie i pierwsze wykłady
Kulminacyjnym momentem inauguracji było oficjalne otwarcie spotkania.
– Ogólnopolskie spotkanie „Aktywni w sołectwach” uważamy za otwarte – ogłosili organizatorzy.
Pierwszym prelegentem wydarzenia został Patryk Kokociński ze Stowarzyszenia na rzecz Ochrony Krajobrazu Śródpolnego „Życie na Pola”, który mówił o krajobrazie rolniczym w obliczu zmian klimatu.
– Jestem bardzo podekscytowany możliwością udziału w tym spotkaniu, bo sam jestem lokalnym liderem małej społeczności – rozpoczął swoje wystąpienie.
– Nie jestem sołtysem, bo u nas urząd sołtysa jest niemal dziedziczony z pokolenia na pokolenie – żartował. Ale akurat u nas to bardzo dobrze się składa.
Prelegent podkreślał rolę lokalnych liderów w rozwiązywaniu problemów społeczności wiejskich.
– Wiem, że macie supermoc. Kiedy stajecie przed wyzwaniem, nigdy nie mówicie, że się nie da. Dzięki wam w małych społecznościach chce się żyć lepiej – mówił.
Zapowiedział, że jego wystąpienie poświęcone będzie wpływowi zmian klimatu na krajobraz rolniczy i konieczności dostosowywania się do nowych warunków.
– Karol Darwin powiedział kiedyś, że nie przetrwają najsilniejsi ani najinteligentniejsi, ale ci, którzy potrafią przystosować się do zmian – przypomniał.
Jacek Pietrusiak i Krystian Połomski z FWW zamknęli sesję tematem pozornie technicznym, a w praktyce często wybuchowym: społeczna kontrola przestrzeni w sołectwie – od pałaców po kurniki. Kto choć raz próbował zablokować niechcianą inwestycję w swojej wsi, wie, jak wiele zależy od tego, czy mieszkańcy w ogóle wiedzą, że mają jakieś prawa.
To dopiero początek. Przed nami trzy dni pełne warsztatów, paneli i debat — ale przede wszystkim czas na coś, czego nie da się zaplanować ani wpisać w żaden program: na wzajemne poznawanie się, inspirowanie jedni drugich i czerpanie z tej wyjątkowej energii, która rodzi się wyłącznie wtedy, gdy w jednym miejscu spotykają się ludzie czynu.
Foto: Jędrzej Godlewski
Tekst: Piotr Subotkiewicz. Fotografie: Jędrzej Godlewski, Fundacja Wspomagania Wsi.
***
